Vransko jezero na ostrvima Cres i Lošinj u Hrvatskoj već decenijama obezbeđuje pitku vodu i štiti retki prirodni ekosistem.
Najveće hrvatsko ostrvo već na prvi pogled osvaja svojom divljom, gotovo netaknutom prirodom. Na njegovom području izmjenjuju se surovi kamenjari i guste šume, stara sela smeštena visoko na liticama i skrivene uvale sa plažama koje se redovno ubrajaju među najlepše u Evropi.
Svi znamo za Lubenice, plažu Sveti Ivan, gradove Cres i Osor, kao i mesta Beli i Valun, ali osim svega što je vidljivo na prvi pogled, ostrvo krije i jedno mesto koje nadilazi uobičajene priče o lepoti i turizmu. Reč je o prirodnom fenomenu koji ne služi samo kao prizor za divljenje, već ima ključnu ulogu u životu dva hrvatska ostrva i njihovih stanovnika.
Vransko jezero je izvor pitke vode za ostrva Cres i Lošinj
Na ostrvu Cres nalazi se Vransko jezero, jedinstveni prirodni fenomen koji već decenijama fascinira naučnike i posetioce. Ono što ga čini posebnim jeste činjenica da se njegova površina nalazi iznad nivoa mora, dok se dno spušta i do 60 metara ispod morske površine. Reč je o krškom jezeru smeštenom u prirodnoj depresiji, koje je kroz vekove oblikovano složenim geološkim procesima.
Još impresivnija od same njegove strukture je njegova uloga. Vransko jezero predstavlja glavni izvor pitke vode za celo ostrvo Cres, ali i susedni Lošinj. Njegova voda je izuzetnog kvaliteta i čistoće, a zahvaljujući prirodnim filtracijskim procesima kroz krško tlo, gotovo da ne zahteva dodatnu obradu pre distribucije. Upravo zbog toga ovo jezero ima neprocenjivu vrednost za lokalno stanovništvo.
Pristup Vranskom jezeru strogo je ograničen
Zbog svoje važnosti, ali i osetljivog ekosistema, pristup Vranskom jezeru strogo je ograničen. Kupanje, ribolov i bilo kakve aktivnosti u neposrednoj blizini vode nisu dozvoljeni. Jezero nije turistička atrakcija u klasičnom smislu, već zaštićeni prirodni resurs kojem se pristupa s velikim poštovanjem. Čak i pogled na jezero moguć je samo sa određenih, unapred definisanih lokacija.
Osim što snadbeva stanovnike vodom, Vransko jezero ima i značajnu ekološku vrednost. Okruženo je bogatim biljnim i životinjskim svetom, a posebno je važno stanište brojnih ptica. Njegova izolovanost i očuvanost čine ga jednim od retkih mesta gde priroda funkcioniše gotovo netaknuto, bez značajnijeg uticaja čoveka.
U jezeru se odvija konstantna borba između slane i slatke vode
Ono što ovo jezero čini zaista posebnim jeste činjenica da predstavlja izuzetno osetljiv prirodni sistem u kojem i najmanja promena može imati ozbiljne posledice. U njegovoj dubini neprestano se odvija „tiha borba“ između slatke i slane vode, što predstavlja najveći izazov za očuvanje jezera.
Morska voda prodire u dublje slojeve i meša se sa slatkom, ali velika masa vode stvara pritisak koji sprečava dalji prodor mora kroz krške stene. Ta prirodna ravnoteža održava jezero pitkim i sigurnim izvorom vode. Međutim, ukoliko bi nivo vode značajno pao, pritisak bi oslabio, što bi omogućilo moru da prodre dublje i zaslani jezero, čime bi voda izgubila svoju osnovnu vrednost i više ne bi bila pogodna za piće, piše Putnikofer.hr.
Jezero je ime dobilo po obližnjem mestu Vrana
Smešteno u srcu ostrva Cresa, ovo jezero ime duguje obližnjem selu Vrana, jednom od naselja koje ga okružuje i s kojim je vekovima neraskidivo povezano. Za lokalno stanovništvo ono nikada nije bilo ništa drugo nego jednostavno – jezero. Tako ga nazivaju i danas, sa dozom bliskosti koja odražava njegovu važnost u svakodnevnom životu ostrva.
Naziv „Vransko jezero“ pojavio se tek kasnije, zahvaljujući Albertu Fortisu, italijanskom teologu, prirodoslovcu i putopiscu koji je u 18. veku opisivao svoja putovanja ovim krajem. On je prvi zapisao to ime, a s vremenom se udomaćilo i postalo službeni naziv koji danas poznajemo.
